Ο αθλητικός αγώνας ως εκλυτικός παράγοντας ημικρανίας

Δερμιτζάκης Εμμανουήλ1, Rudolf Jobst1, Γιαζκουλίδου Αικατερίνη2, Λυσίτσας Κωνσταντίνος1 , Γεωργιάδης Γιώργος1
Νευρολογική Κλινική ΕΣΥ1, A' Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ.2, Γ. Ν. Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκη

Περίληψη

Εισαγωγή: Μέχρι και 50% των αθλητών που συμμετέχουν σε ομαδικά αθλήματα παραπονιούνται τακτικά για κεφαλαλγίες, που είναι συνέπεια της αθλητικής τους δραστηριότητας. Από τις κεφαλαλγίες αυτές το 15% είναι ημικρανίες· ποσοστό που είναι ακόμη υψηλότερο σε ιδιαίτε­ρα βίαια αθλήματα. Σε μια έρευνα που έγινε σε αθλητές και αθλήτριες της καλαθοσφαίρισης βρέθηκε ότι η συχνότητα εμφάνισης ημικρανιών σε αυτούς τους αθλητές ήταν μικρότερη από την αντίστοιχη στο γενικό πληθυσμό.

Υλικό, Μέθοδος και Αποτελέσματα: Παρουσιάζουμε το περιστατικό μιας τριαντάχρονης πρωταθλήτριας καλαθοσφαίρισης με ιστορικό επεισοδίων κεφαλαλγίας που εμφανί­ζονταν τα­κτικά μόνο τις μέρες των αγώνων του πρωταθλήματος καλαθοσφαίρισης στο οποίο συμμετείχε η ομάδα της, και ανεξάρτητα από την έκβαση του αγώνα, την ενεργό συμμετοχή της σε αυτόν ή την παρακολούθηση του αγώνα σαν αναπληρωματική παίκτρια.
Στην ασθενή χορηγήθηκαν ψυχομετρικές δοκιμασίες, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο οι ημικρανίες της θα μπορούσαν να συσχετιστούν με στοιχεία της προσωπικότητας της ή με στοιχεία ψυχοπαθολογίας. Δεν ανευρέθει τέτοια σχέση. Με φυσιολογικά ευρήματα στη νεuρολογική εξέταση και στον παρακλινικό έλεγχο τέθηκε η διάγνωση ημικρανίας χωρίς αύρα και χορηγήθηκε προληπτική αγωγή με τριπτάνη. Έκτοτε δεν ξαναπαρουσίασε ημικρανίες.

Συζήτηση
: Από την εξέταση και τις ψυχομετρικές δοκιμασίες της ασθενούς φάνηκε ότι ο μόνος παράγο­ντας που προκαλούσε ημικρανίες στην ασθενή ήταν ο αγώνας.

 

Λέξεις ευρετηριασμού: αθλητισμός ● ημικρανία ● εκλυτικοί παράγοντες ● ψυχομετρικές δοκιμασίες


Εισαγωγή

Σύμφωνα με τον McCrory (1) μέχρι και 50% των αθλητών που συμμετέχουν σε ομα­δι­κά αθλήματα παραπονιούνται τακτικά για κεφαλαλγίες, που είναι συνέπεια της αθλητικής τους δραστηριότητας. Από τις κεφαλαλγίες αυτές το 15% είναι ημικρανίες (9% ημικρανίες προσπα­θείας και 6% ημικρανίες που εκλύθηκαν από τραυματισμό-trauma triggered κατά τη διάρκεια του αγώνα) (2), ποσοστό που είναι ακόμη υψηλότερο σε ιδιαίτερα βίαια αθλήματα, π.χ. αγγίζει το 22% σε δείγμα 160 αυστραλών επαγγελματιών αθλητών ράγκπι (3).
Αφ' ετέρου σε μια έρευνα που έγινε σε 791 αθλητές και αθλήτριες συγκεκριμένα όμως της καλαθοσφαίρισης (της NCAA Division I στις ΗΠΑ) βρέθηκε ότι η συχνότητα εμφάνισης ημι­κρα­νιών σε αυτούς τους αθλητές ήταν μικρότερη από την αντίστοιχη στο γενικό πληθυσμό, ότι υπήρχε μια επικράτηση των αθλητριών σε σχέση με τους αθλητές και ότι δεν υπήρχαν στατι­στι­κά σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε καυκάσιους και αφροαμερικάνους (4).
Για αθλήτρια της καλαθοσφαίρισης πρόκειται και σ΄ αυτήν την παρουσίαση περιστα­τι­κού με την ιδιαιτερότητα ότι παρουσίαζε ημικρανία μόνο μετά από επίσημο αγώνα της ομά­δας της είτε συμμετείχε σ' αυτόν είτε όχι.

Υλικό, Μέθοδος και Αποτελέσματα

Παρουσιάζουμε το περιστατικό μιας τριαντάχρονης πρωταθλήτριας καλαθοσφαίρισης που προσήλθε στο Ιατρείο Κεφαλαλγίας με ιστορικό (από πενταετίας) επεισοδίων κεφαλαλγίας με εντόπιση στο ένα ήμισυ του κρανίου, συνήθως αριστερά στην κροταφοβρεγματική περιοχή. Η ασθενής εργάζεται ως επαγγελματίας μπασκετμπολίστρια και προπονήτρια ομάδων καλα­θοσφαίρισης. Περιέγραφε ένα σφυγμώδη πόνο, διάρκειας 6-12 ωρών, που συνοδευόταν από φωτο- και ηχοφοβία, ναυτία και ενίο­τε εμέτους. Αυτά τα επεισόδια κεφαλαλγίας εμφανί­ζονταν τακτικά μόνο τις μέρες των αγώνων του πρωταθλήματος καλαθοσφαίρισης (Κυριακές μετά τη λή­ξη του αγώνα) στο οποίο συμμετείχε η ομάδα της, και ανεξάρτητα από την έκβαση του αγώνα, την ενεργό συμμετοχή της σε αυτόν ή την παρακολούθηση του αγώνα ως αναπλη­ρω­μα­τική παίκτρια. Στην προ­πόνηση, όπου η σωματική κούραση περιγραφόταν από την ίδια σαν ακόμα μεγαλύτερη απ' ό,τι στους αγώνες, δεν εμφανίστηκε ποτέ επεισόδιο κεφαλαλγίας. Επίσης, ο πόνος δε συσχετιζόταν με την έμμηνο ρύση ή με άλλο εκλυτικό παράγοντα της ημικρα­νίας ή με τραυματισμό κατά τη διάρκεια του αγώνα. Το οικογενειακό ιστορικό είναι αρνητικό.
Στην ασθενή χορηγήθηκαν κάποιες ψυχομετρικές δοκιμασίες, προκειμένου να διαπι­στωθεί κατά πόσο οι ημικρανίες της θα μπορούσαν να συσχετιστούν με στοιχεία της προσωπικότητας της ή με στοιχεία ψυχοπαθολογίας. Οι δοκιμασίες που χορηγήθηκαν είναι η σύντομη μορφή του ερωτηματολογίου προσωπικότητας του Eysenck (EPQ-R) (5), το ερωτηματολόγιο άγχους και κατάθλιψης του Beck (6,7) και η αναθεωρημένη κλί­μακα γενικής ψυχοπαθολογίας SCL-90 (8). Οι απαντήσεις της στο ερωτη­μα­τολόγιο προσωπικότητας χαρακτηρίζουν ένα φυσιολογικό εξωστρεφές άτομο. Στα ερωτηματολόγια άγχους και κατάθλιψης και γενικής ψυχοπαθολογίας δεν εντοπίστηκε κάποια διαταραχή. Από την κλινική συνέντευξη η ασθενής φαινόταν πολύ εξοικειωμένη και συμφι­λιωμένη με την ημικ­ρανία, την οποία δεχόταν ως κάτι αναμενόμενο, αναπόφευκτο και περα­στικό. Αυτό που έκανε για να αντιμετωπίσει τον πόνο ήταν να ξαπλώνει στο κρεβάτι της, να απομονώνεται από θορύβους, φως και άλλα άτομα μέσα στο σπίτι και να περνά το διά­στη­μα που διαρκεί η ημικ­ρα­νία στο δωμάτιό της. Αυτό που ανέφερε ότι την ανακούφιζε ήταν να προκαλεί η ίδια εμετό και αν επιμένει ο πόνος να παίρνει Ponstan®.
Με φυσιολογικά ευρή­μα­τα στη νευρολογική εξέταση και στον παρακλινικό έλεγχο (εργαστηριακά, ΗΕΓ, ΜRI εγκεφάλου) τέθηκε η διάγνωση ημικρανίας χωρίς αύρα, και συστή­θηκε προληπτική λήψη 2,5 mg φροβατριπτάνης (Migralin®) σε κάθε αγωνιστική μέρα, 2-3 ώρες πριν την έναρξη του αγώνα. Όσο λαμβάνει αυτήν την αγωγή η ασθενής δεν παθαίνει κρί­ση ημικρανίας μετά τον αγώνα (περίοδος παρακολούθησης: 7 μήνες).

Συζήτηση

Η ψυχική ένταση, το στρες και το άγχος συμπεριλαμβάνονται στους εκλυτικούς παράγοντες της ημικρανίας (9,10). Η σχέση αυτή μεταξύ εξωτερικού στρεσσογόνου παράγοντα και ημικρανίας έχει επισημανθεί επανειλημμένα (11). Και είναι τα μικρά ενοχλητικά καθημερινά συμβάντα και όχι τα μεγάλα γεγονότα της ζωής που σχετίζονται με την αυξημένη συχνότητα εμφάνισης ημικρανιών (12,13). Το ποια όμως θα είναι τα καθημερινά συμβάντα που θα πυροδοτήσουν ημικρανίες, εξαρτάται από την χαρακτηριοδομή, την ανεκτικότητα στα στρεσσογόνα συμβάντα ή τις στρατηγικές αντιμετώπισης που χρησιμοποιεί κάθε άνθρωπος για να τα αντιμετωπίσει (coping strategies)(14). Σε σχέση με την χαρακτηριοδομή, κλινικά έχει παρατηρηθεί ότι όσοι υποφέρουν από ημικ­ρα­νίες περιγράφονται ως φιλόδοξοι, τελειομανείς, άκαμπτοι, παθιασμένοι και ως άνθρω­ποι που αναζητούν την επιτυχία ή επικεντρώνονται στην επίτευξη ενός στόχου. Υπάρχουν αγχώδη στοιχεία στην προσωπικότητα τους και έλλειψη αυτοπεποίθησης ταυτόχρονα με μια μεγάλη δυσκολία να εκφράσουν τα συναισθήματα τους επαρκώς, ειδικά συναισθήματα όπως θυμό και επιθετικότητα (15,16). Σε σχέση με τον στρεσσογόνο παράγοντα επιστρατεύουν στρατηγικές όπως αποφυγή του προβλήματος, αυτοκριτική, καταστροφολογική σκέψη, κοινωνική απομό­νω­ση που ενισχύουν το στρες αντί να το ελαττώνουν (14). Οι Price και Blackwell (1980) υποστηρίζουν ότι οι ημικρανικοί ασθενείς αντιδρούν με «σωματοποίηση» στο στρες αντί να εκφραστούν λεκτικά (17). Πάντως σήμερα δεν είναι αποδεκτό ότι υπάρχει συγκεκριμένη «ημικρανική προσωπικότητα»
Αυτό επιβεβαιώνεται και στην περίπτωση της ασθενούς μας, όπου «ο αγώνας» της ομάδας της και όχι η έκβαση του ή η συμμετοχή της σ' αυτόν, έδρα­σε ως ισχυρός παράγοντας πρόκλησης ημικρανικών κρίσεων χωρίς τα ψυχομετρικά εργαλεία που αξιολογούν την προσωπικότητα, το άγχος και την ψυχοπαθολογία να αποκα­λύπτουν κάποιο συγκεκριμένο προφίλ. Ενδεχομένως η πιο εκτεταμένη συζήτηση γύρω από την σημασία και τον συμβολισμό του αγώνα για την συγκεκριμένη ασθενή μας αποκάλυπτε στοιχεία για την κατανόηση των εκλυτικών παραγόντων της ημικρανίας. Η φροβατριπτάνη προτάθηκε για την προληπτική αντιμετώπιση της κατάστασης με βάση το μεγάλο χρόνο ημιζωής του φαρμάκου και το χαμηλό ποσοστό υποτροπών, που εξασφαλίζει τη κάλυψη της ασθενούς, έτσι ώστε να μπορεί να χαρεί τα επινίκια όταν η ομάδα της κερδίζει.

Summary

Provocation of migraine attacks by basketball playing

Dermitzakis Emmanuil1, Rudolf Jobst1,Yiazkoulidou Aikaterini2, Lisitsas Konbstantinos1, Georgiadis Georgios1
Departments of Neurology1 and Psychiatry2, Papageorgiou General Hospital, Thessaloniki
Background: Up to 50% of athletes complain about headaches triggered by exercise. Among them, migraine is observed with an incidence of about 15%. However, a study on headaches in basketball players showed that migraine incidence in this group was even lower than in the general population.
Case report: We report a 30-years-old, female professional basketball player who complained about episodic headache fulfilling the clinical criteria of migraine without aura. Migraine attacks occurred regularly and exclusively on the days of basketball matches of the patient's team, and the manifestation of headache was independent from the patient's active participation or not in the match or the result of the match, nor was it observed during training sessions. No other typical factors for migraine provocation were present, and a thorough neuropsychological examination did not disclose any pathological personality traits. Neurological examination, laboratory tests, EEG and brain MRI yielded normal results. With the diagnosis of stress-induced migraine without aura, the patient was put on a prophylactic treatment with frovatriptan on the days of her team's basketball matches. For a follow-up period of now seven months, the patient has remained free from further migraine attacks.
Discussion: From the diagnostic work-up of the patient, it becomes evident that the only provocative factor for her migraine attacks was the psychological stress associated with the basketball matches of her team.

Short summary: We present the case of a professional basketball player whose migraine attacks were exclusively triggered by the psychological stress associated with her team's basketball matches.

Key words: migraine without aura - provocative factors - neuropsychological tests - sports
Βιβλιογραφία

  1. McCrory P. Headaches and exercise. Sports Med 2000, 30(3): 221-9
  2. Williams SJ, Nukada H. Sport and exercise headache: Part 2. Diagnosis and classification. J Sport Med 1994, 28(2):96-100.
  3. McCrory P, Heywood J, Coffey C. Prevalence of headache in Australian footballers. Br J Sports Med 2005, 39(2):e10.
  4. Kinart CM, Cuppett MM, Berg K. Prevalence of migraines in NCAA Division I male and female basketball players. Headache 2002, 42(7): 620.
  5. Eysenck HJ, Eysenck SBG. Manual of the Eysenck personality scales. 1991 London: Hodder and Stoughton.
  6. Beck AT, Epstein N, Brown G, Steer RA. An inventory for measuring clinical anxiety: psychometric properties. J Consult Clin Psychology 1988, 56:893-897
  7. Beck AT, Ward CH, Mendelson M, Mock J, Erbaugh J. An inventory for measuring depression. Arch Gen Psychiatry 1961 4: 561-571.
  8. Ντώνιας Σ, Καραστεργίου Α, Μάνος Ν. Στάθμιση της κλίμακας ψυχοπαθολογίας Symptom checkßlistß90ßR σε ελληνικό πληθυσμό. Ψυχιατρική 1991, 2:42-48
  9. Holm JE, Lokken C, Cook Myers T. Migraine and stress: a daily examination of temporal relationships in women migraineurs. Headache 1997, 37:553-558.
  10. Ulrich V, Olesen J, Gervil M, Russel MB. Possible risk factors and precipitants for migrai­ne with aura in discordant twin-pairs: a population-based study. Cephalalgia 2000, 20:821-825.
  11. Köhler T, Haimerl C. Daily stress as a trigger of migraine attacks: results of thirteen single-subjects studies. J Consylt Clin Psychol 1990, 58:870-872.
  12. De Benedittis G, Lorenzetti A. Minor stressful life events (daily hassles) in chronic primary headache: relationship with MMPI personality patterns. Headache 1992, 32:330-332.
  13. Fernadez E, Sheffield J. Psychological stressors predicting headache occurrence: the major role of minor hassles. Headache 1992, 3:187-192.
  14. Huber D, Henrich G. Personality traits and stress sensitivity in migraine patients. Behav Med 2003, 29:4-13.
  15. Wollf HG. Personality features and reactions of subjects with migraine. Arch Neurol 1937, 37:895-921.
  16. Friedmann AP, von Storch TC, Merritt HH. Migraine and tension headaches: a clinical study in 2000 cases. Neurology 1954, 4:773-778.
  17. Price KP, Blackwell S. Trait levels of anxiety and psychological responses to stress in migraineurs and normal controls. L Clin Psychol 1980, 36:658-660.